Kasus
Beispill
D'Meedchen ësst en Apel.
D'Famill keeft en Haus mat engem Gaart.
De Mann gëtt dem Buschauffeur den Ticket.
D'Groussmamm schenkt hirer Enkelin eng nei Mutz.
All Substantiv huet dräi Kasusformen:
- Nominativ
- Akkusativ
- Dativ.
De Kasus hänkt vun der Funktioun am Saz of.
Wichteg
De Genitiv existéiert net méi am Lëtzebuergeschen.
De Genitiv existéiert just nach an e puer festen Ausdréck ewéi z. B. ëm Gottes Wëllen, enges Daags, Enn des Mounts, ufangs der Woch asw.
DEN NOMINATIV
Beispill
Ech sinn eng Fra.
Den Alex ass mäi Frënd.
Meng Schwëster wunnt zu Paräis.
Säi Brudder ass bestuet.
D'Kandidaten hunn haut en Examen.
| Singulier 👤
| Pluriel 👥
| |||
| männlech | weiblech | sächlech | m./w./s. | |
| Nominativ | de Mann | d'Fra | d'Kand | d'Persounen |
| Singulier 👤
| Pluriel 👥
| |||
| männlech | weiblech | sächlech | m./w./s. | |
| Nominativ | en Här | eng Madamm | en Haus | - Orangen |
Mir benotzen den Nominativ:
| Beispiller | |
| fir de Sujet | De Mann schafft. Meng Schwëster huet ee Kand a wunnt zu Esch. |
| bei de Verbe sinn, ginn, bleiwen, heeschen | D'Jenny ass meng Aarbechtskolleegin. Eisen Noper gëtt Papp. D'Kéi bleiwen am Wanter am Stall. Mäi Brudder heescht Olivier. |
| an Urieden | Här Steinmetz, wou wunnt Dir? |
DEN AKKUSATIV
Beispill
D'Madamm liest d'Zeitung.
Den Här schreift eng E-Mail.
Ech presentéieren Iech den Här Schmit.
Ech hunn e Brudder an eng Schwëster.
Mir organiséieren e Fest fir de Schluss vum Cours.
| Singulier 👤 | Pluriel 👥 | |||
| männlech | weiblech | sächlech | m./w./s. | |
| Nominativ | de Mann | d'Fra | d'Kand | d'Persounen |
| Akkusativ | de Mann | d'Fra | d'Kand | d'Persounen |
| Nominativ | en Här | eng Madamm | en Haus | - Orangen |
|---|---|---|---|---|
| Akkusativ | en Här | eng Madamm | en Haus | - Orangen |
Wichteg
D'Form vum Nominativ a vum Akkusativ ass identesch.
Mir benotzen den Akkusativ virun allem:
| Beispiller | |
| fir den direkten Objet (Akkusativobjet) | Ech hunn e Frënd. Du brauchs en Dësch, eng Fotell an e Regal. |
| ëmmer mat de Prepositiounen: fir, duerch, ouni, géint, ëm, bis, laanscht | De Jang huet e Kaddo fir d'Léierin. Hie geet haut ouni den Hond spadséieren. |
| mat de Prepositiounen an, bei, baussen(t), ënner(t), hanner(t), iwwer(t), niewent, op, tëschen(t), un, virun (lokal), widder(t), wa se eng Richtung oder en Deplacement ausdrécken | D'Famill geet an de Bësch. Ech fuere mam Vëlo bei de Bäcker. D'Kaz leeft hannert d'Fotell. Ech hänken d'Bild un d'Mauer. |
DEN DATIV
Beispill
Ech schaffe bei enger IT-Firma.
Meng Frëndin studéiert op der Universitéit.
De Pol gëtt dem Jong e Buch.
| Singulier 👤 | Pluriel 👥 | |||
| männlech | weiblech | sächlech | m./w./s. | |
| Nominativ | de Mann | d'Fra | d'Kand | d'Persounen |
| Akkusativ | de Mann | d'Fra | d'Kand | d'Persounen |
| Dativ | dem Mann | der Fra | dem Kand | de Persounen |
| Singulier 👤 | Pluriel 👥 | |||
| männlech | weiblech | sächlech | m./w./s. | |
| Nominativ | en Här | eng Madamm | en Haus | - Orangen |
| Akkusativ | en Här | eng Madamm | en Haus | - Orangen |
| Dativ | engem Här | enger Madamm | engem Haus | - Orangen |
Mir benotzen den Dativ virun allem:
| Beispiller | |
| fir den indirekten Objet (Dativobjet) | Ech hëllefen dem Mann. Ech ginn der Fra d'Buch. |
| ëmmer mat de Prepositiounen: aus, ausser, bannent, mat, no, trotz, vun, virun (temporal), wéinst, zanter, zu | D'Kanner lafen aus der Schoul. Ech schwätze mat menger Mamm. Du léiers zanter engem Joer Lëtzebuergesch. |
| mat de Prepositiounen an, bei, baussen(t), ënner(t), hanner(t), iwwer(t), niewent, op, tëschen(t), un, virun (lokal), widder(t), wann eng Positioun ausgedréckt gëtt | Hie schafft op enger Bank. Ech kafe Fleesch beim Metzler. (*) D'Bild hänkt un der Mauer. De Bëbee läit tëschent dem Papp an der Mamm. |
Wichteg
(*) Prepositioun + Artikel
Am Dativ ginn d'Prepositioun an de bestëmmten Artikel viru männlechen a sächleche Substantive matenee verbonnen. Dëse Phenomeen heescht Kontraktioun.
| Prepositioun + Artikel | Kontraktioun | Beispill männlecht Substantiv | Beispill sächlecht Substantiv |
| an dem | am | De Papp schafft am Gaart. | De Papp schafft am Haus. |
| bei dem | beim | Ech kafe Brout beim Bäcker. | Den Terrain läit direkt beim Feld. |
| op dem | um | Den Teller steet um Dësch. | De Jong läit um Bett. |
| un dem | um | De Mantel hänkt um Krop. | D'Plakat hänkt um Haus. |
| vun dem | vum | Ech kréien e Bréif vum Direkter. | D'Mamm kritt e Kuss vum Kand. |
| zu dem | zum | Zum Theema (m./s.) Déiereschutz hunn ech näischt méi ze soen. |
D'Prepositioun zu kann och virun engem weibleche Substantiv am Dativ mam Artikel verbonne ginn:
| Prepositioun + Artikel | Kontraktioun | Beispill weiblecht Substantiv |
| zu der | zur | Ech soen zur Fra: "Äddi a Merci!" |